Op 13 maart 1809 waren de Assenaren getuige van een bijzondere gebeurtenis. Dankzij de inspanningen van gouverneur Petrus Hofstede bracht koning Lodewijk Napoleon een bezoek aan Assen; een bezoek met grote gevolgen. Koning Lodewijk Napoleon was namelijk erg gecharmeerd van Assen en zorgde voor grote veranderingen.

Zijn eerste daad was het verlenen van stadsrechten. Dat was uitzonderlijk voor een dorpje dat nog maar bestond uit 600 zielen: eigenlijk te weinig inwoners om stadsrechten te ontvangen. Daarom kwam hij met maatregelen om er voor te zorgen dat Assen ging groeien: 20.000 gulden werd gedoneerd voor nieuwe huizen (de straat Nieuwe Huizen). Een predikant en arts werden aangesteld en er kwam een apotheek. Zijn Italiaanse architect Giudici kreeg opdracht Assen stedenbouwkundig opnieuw in te richten inclusief scholen, een schouwburg, een haven (de Kolk moest aansluiting krijgen met Groningen) en als klap op de vuurpijl: een mooi jachtpaleis.

Koning Lodewijk Napoleon moest in 1810 echter het veld ruimen en kon zijn werk niet afmaken. Belangrijk is dat Assen zich met de stadsrechten als hoofdstad kon profileren. Alhoewel, na de grondwetsherziening van 1848 gingen er stemmen op dat stadsrechten gegeven tijdens de bezetting van Napoleon eigenlijk niet geldig zou zijn. Hiermee zouden Assen én Den Haag weer officieel dorp zijn...

In het kader van Assen 200 jaar is vanaf 13 maart het originele stadsrecht te zien in de Kloostergang van het Drents Archief. De toegang is gratis.


De stadsrechten van Assen uit 1809, ondertekend door Lodewijk. Daaronder de transcriptie van de tekst.

No 10

LOUIS NAPOLEON, par la
Grace de Dieu et la Constitution de Roijaume
Roi de Hollande

In acht genomen hebbende de aangelegenheid en de gelukkige ligging
van het dorp Assen, in het centrum van het departement Drenthe gelegen.
In acht genomen hebbende de vergrooting en verbetering waarvoor dit
departement onderhoorig is en waar aan hetzelve zich met recht
verwagten kan.
Hebben wij besloten en besluiten:

Art. 1

Wij vergunnen aan voornoemde plaats den rang van stad
op gelijke voet als alle andere steeden van het Rijk.

Art. 2

Het stedelijk bestuur der stad Assen zal provisioneel bestaan
uit een Burgemeester, 2 wethouders, een secretaris, 5 vroedschappen.

Art. 3

Onze minister van Binnenlandsche Zaken, welke met de uitvoe-
ring van dit Besluit word belast, zal ons zoo spoedig mogelijk
de benodigde nominatie voor voorschreve posten aanbieden.

Gegeven te Assen den 13 van Lentemaand 1809 en van onze
Regering het vierde.

Lodewijk