Geheugen in Beeld

Het Drents Archief, de GGZ Drenthe en de Stichting Harm Tiesing hebben met dit project werkvormen ontwikkeld waarmee historisch fotomateriaal vanuit het digitaal Drents Fotoarchief is ingezet om dementerende ouderen te activeren.

Het project, dat in 2003-2004 is uitgevoerd in verpleeghuis de Herik (onderdeel van de Vierackers) in Borger, heeft een positief resultaat opgeleverd. Door een gecombineerde inzet van nieuwe inzichten binnen de activiteitenmethodiek reminiscentie en moderne digitale technieken is een directe bijdrage geleverd aan de kwaliteit van leven binnen de zorginstelling en in het bijzonder van de dementerende ouderen. Met het oog op de ouder wordende samenleving is dat niet alleen van belang voor de directe doelgroep binnen de ouderenzorg, maar juist ook voor een breed publiek, dat direct of indirect met dementie te maken zal krijgen.

Zinvolle dagactiviteit

Foto’s van kenmerkende plekken zoals kerken, gemeentehuizen, scholen en winkelstraten roepen haast automatisch herinneringen op van belangrijke levensgebeurtenissen zoals trouwerijen, begrafenissen, jaarmarkten en feesten. Juist deze herinneringen kunnen een grote rol spelen in het sociale contact met dementerende ouderen.

In het verpleeghuis functioneert de dementerende oudere voornamelijk in afhankelijkheidsrelaties en een bijzonder aspect van het project Geheugen in Beeld is dat die afhankelijkheid deels wegvalt. De dementerende oudere is de deskundige over de foto die aansluit bij zijn vroegere levensloop en zijn huidige belevingswereld. Zij of hij vertelt de anderen over de herinneringen die de foto automatisch ontlokt. Deze verandering in de sociale rol geeft zelfvertrouwen, ondersteunt gevoelens van eigenwaarde en stimuleert gevoelens van verbondenheid en veiligheid. Het welbevinden van de oudere neemt toe.

Foto’s op maat

Verpleeghuis de Herik in Borger heeft tijdens het project verschillende werkvormen ontwikkeld. Dat gebeurde op basis van het historisch fotomateriaal dat specifiek op de bewoners van het verpleeghuis was toegesneden. Het ging dan om foto’s van de omgeving waar de bewoners geboren waren of hun jeugd doorbrachten. Er werden ook wat algemenere Drentse foto’s geselecteerd.Via de digitale catalogus kon er op een eenvoudige manier een selectie van historisch beeldmateriaal gemaakt worden op basis van plaats, straat of wijk, belangrijke levensgebeurtenissen et cetera.

Rol van de historische vereniging

Leden van de historische vereniging Stichting Harm Tiesing te Borger hebben hun specifieke kennis van de lokale geschiedenis ingezet. Oude foto’s uit familiebezit beperken zich meestal tot familiekiekjes van personen en die zijn juist minder geschikt. Dementerende ouderen herkennen de familieleden op de foto vaak niet meer of kunnen niet meer op hun namen komen. In zo’n geval worden foto’s uit de eigen levensgeschiedenis eerder een confrontatie met het onvermogen dan een plezierige activiteit. Leden van de vereniging waren juist in staat op basis van hun kennis en met ondersteuning van het Drents Archief oude foto’s en ansichtkaarten over andere onderwerpen te selecteren.

Werkvormen

De volgende werkvormen zijn door de Herik in Borger ontwikkeld:

  • Gesprekken aan de hand van historische foto’s
    Deze werkvorm kan zowel individueel als groepsmatig gehanteerd worden en is zeer geschikt om het contact tot stand te brengen. Vanuit de traditionele gespreksgroep is in dit project met verschillende condities gewerkt die zowel individueel als groepsmatig toegepast kunnen worden.
  • Drentse Dorpen Bingo
    Dit spel is gebaseerd op het aloude prentenlotto. Het bestaat uit acht spelborden met op ieder spelbord zes afbeeldingen van historische foto’s uit de plaatsen waar de bewoners geboren en/of opgegroeid zijn. De spelleider (activiteitenbegeleider) houdt één voor één de uitvergrote foto’s omhoog, en vraagt de bewoners wie de foto op zijn/haar spelbord heeft staan. De spelleider vraagt wie de foto herkent of wie er wel eens geweest is. Wie als eerste alle foto’s op zijn/haar speelbord met een groene cirkel heeft bedekt heeft Bingo! Herinneringen worden opgehaald en verhalen worden verteld, maar ook het spelelement blijft van belang.
  • Kubus
    De fotokubus is bedoeld voor ouderen in een gevorderd stadium van dementie, die uit zichzelf geen verhalen meer kunnen vertellen. Deze fotokubus is gemaakt van katoen, waarop zes historische foto’s zijn gedrukt. De activiteitenbegeleider is degene die de vragen aanlevert.
  • Speurtocht
    Doel van de speurtocht is familieleden, kennissen en verzorgenden samen met bewoners in beweging te brengen en op zoek te gaan naar foto’s van bekende plekjes uit hun jeugd. Dat gebeurt aan de hand van een foto van het geboortedorp waarbij de corresponderende foto in het gebouw opgezocht moet worden. Al lopend door het verpleeghuis probeert men een gesprek op gang te brengen over herinneringen.
  • Legpuzzel
    Van enkele historische foto’s is door de firma ProSenior (kosteloos) een legpuzzel gemaakt. Sommige bewoners zijn nog wel in staat te puzzelen, als er maar niet te veel stukjes in de puzzel zitten. Dankzij de digitale fototechniek en internet is het mogelijk van zeer persoonlijke foto’s snel en makkelijk puzzels te vervaardigen.

Presentatie en publiciteit

De opgedane ervaringen zijn verwerkt in een handleiding, die samen met de werkvormen tijdens regionale en landelijke symposia in 2004 gepresenteerd zijn.
Tijdens het project was er niet alleen grote belangstelling vanuit de vakbladen, maar ook vanuit de overige media. Hoogtepunten waren de tv-uitzendingen van het actualiteitenprogramma Netwerk van de AVRO en het NOS Journaal.

Het project 'Geheugen in Beeld' is gerealiseerd dankzij de financiële bijdragen van:

  • Stichting Weten
  • Provinciaal Bestuur van Drenthe; Integraal Ouderenbeleid
  • Nationaal Fonds Ouderenhulp te Bunnik
  • Nederlandse Aardolie Maatschappij Assen

 

ggz.gif weet.gif nam.gif oudernehulp.gif  pdrenthe.jpg