Terug naar de openingspagina
Onderzoek in het archief naar veteranen bij de
Maatschappij van Weldadigheid 1826-1859
Vanaf
1826 neemt de Maatschappij van Weldadigheid 'veteranen' over van de
regering. Dat geschiedt op basis van een contract dat zich bevindt in
zowel invnr 1587 als in invnr 1440. De meest opmerkelijke bepaling in
dat contract is dat,
terwijl de rest van de
kolonie volledig 'drooggelegd' is, de veteranen recht hebben op enige
jenever per week.
Veteranen behoeven niet per se oud te zijn, de term duidt alleen aan
dat ze militair geweest zijn. In het allereerste begin worden ze in de
administratie ook
wel aangeduid als 'invalide militairen', maar die omschrijving is niet
correct.
Ze worden gehuisvest in Veenhuizen, in de woningen aan de buitenkant
van de gestichten tussen de arbeidershuisgezinnen, of in een van de
arbeiderswoningen van de Ommerschans.
Sommigen doen hetzelfde als gewone kolonisten, dus landarbeid en
spinnen, anderen werken als veldwachter of opzichter of een dergelijke
functie. In dat laatste geval staan zij soms wel soms niet ook in de
personeelsregisters.
Veteranen zijn niet opgenomen in de database Maatschappij van
Weldadigheid op www.drenlias.nl.
Er is kans dat ze voorkomen in de database Veenhuizen, naar de database.
Tenzij anders vermeld horen de op deze pagina genoemde
inventarisnummers (invnrs) bij het Archief van de Maatschappij van
Weldadigheid, Drents Archief toegang 0186.
Bevolkingsregisters veteranen
Bij inschrijving krijgt het gezinshoofd een 'hoofdnummer'. Dat nummer
behoudt hij zolang hij op de kolonie is. Na overlijden gaat het over op
zijn weduwe. In alle stukken die over de veteraan of diens gezin gaan
wordt dat hoofdnummer vermeld. Het staat in ieder geval in de
bevolkingsregisters van veteranen. In tegenstelling tot andere
bewonerscategoriën zijn die bevolkingsregisters er vanaf de eerste
aankomst. Naar
de invnrs
Waarschuwing
Data in de bevolkingsregisters van de Maatschappij van Weldadigheid
zijn alleen betrouwbaar voorzover zij spelen TIJDENS het koloniale
verblijf. Gegevens van vóór de aankomst in de kolonie,
bijvoorbeeld
geboortedata, zijn vaak onjuist en moeten absoluut gecheckt met doop-
of andere gegevens in de plaats van herkomst.
Aankomsten 1826-1827
Van de aankomsten in 1826-1827 zijn 'nominatieve staten'. Op deze
staten heten ze meestal geen 'veteranen', maar 'militaire
invaliden'. Meestal arriveren ze in grote groepen, invnr 1370.
Informatie van de commandanten
De regimentscommandanten van de veteranen hebben gegevens van hen
aangeleverd. Hier kunnen goudmijntjs tussen zitten, want sommige
commandanten zijn heel uitgebreid geweest en beschrijven de volledige
voorgeschiedenis, inclusief legerplaatsen en veldslagen waaraan de
veteraan heeft deelgenomen. Ook de lichamelijke gesteldheid wordt vaak
benoemd en regelmatig zijn er signalementen. Van diverse veteranen
zitten in deze map meerdere stukken met
verschillende informatie, dus het is verstandig de hele map door te
nemen, invnr 1011.
Eerste veldwachters Ommerschans
De allereerste veteranen die op de Ommerschans gingen dienen als
veldwachters, staan op een lijstje in invnr 988.
Alle mutaties 1833-1859
Alle mutaties uit de
periode 1833-1859, ook van veteranen, werden per maand en per kolonie
vermeld in de
mutatie-registers. Dit kan geraadpleegd als het bevolkingsregister geen
uitsluitsel geeft, maar omdat alle bewonerscategoriën hier in
staan kan het ook extra informatie leveren. Als bijvoorbeeld een
veteranenzoon of -dochter gedeserteerd is, kan nagelopen of er op
diezelfde datum ook iemand uit het bijbehorende gesticht gedeserteerd
is, naar de
invnrs.
Na 1859: Wil de laatste veteraan het licht uitdoen?
Toen de Staat in 1859 de gestichten te Veenhuizen en de Ommerschans
overnam, kwam er ook een einde aan de regeling met betrekking tot het
opnemen van veteranen. Ze hoefden echter niet op stel en sprong weg.
Een aantal, met name weduwen van veteranen, bleven nog vele jaren. Ze
zijn te volgen via het archief van de Rijkswerkinrichtingen te
Veenhuizen en Ommerschans, ook bij het Drents Archief, toegang 0137.01.
Tot nu toe kwam ik daar tegen:
- Toegang 0137.01 invnr 655 is een bevolkingsregister van
Veenhuizen II dat loopt tot 1886 met diverse categoriën, waaronder
resterende veteranen.
- Toegang 0137.01 invnr 654 is een bevolkingsregister van Veenhuizen
III dat loopt tot 1884
met diverse categoriën, waaronder resterende veteranen. Voorin
zitten alfabetische namenlijsten, ook van de militaire huisgezinnen. De
meesten zijn dan wel verdwenen.
- Toegang 0137.01 invnr 596 is een bevolkingsregister van Veenhuizen III dat loopt tot 1886 met diverse categoriën, waaronder de
allerlaatste veteranen.
Misschien staan ze op nog meer plaatsen, maar die heb ik nog niet gevonden,
zie verder de inventaris van dit archief, naar de inventaris.