Koffie & Keuvelen

4 maart: Vliegveld Ubbena

In 1911 was het even hét veelbelovende luchtvaartavontuur van Drenthe. Terwijl Gilze-Rijen, Ede en Soesterberg al naam maakten, dachten ze in Ubbena: een vliegveld, dat kunnen wij ook! Twee enthousiaste pioniers, Emile de Schepper en Hubert Hagens, bouwden achter een biljartfabriek in Groningen hun eigen vliegtuig, de Helpman I. De twee streken vervolgens neer op een weiland bij Ubbena. Er kwamen hangars, een vliegschool, een tweede toestel en zelfs een luxe “ververschingstent” met biljart en piano. Honderden nieuwsgierigen stonden klaar om het wonder van de ‘aviatiek’ te zien. Maar… het zat niet mee. Vleugels braken, staarten knapten, stormen vernielden toestellen en de instructeur stortte neer (gelukkig zonder fatale afloop). Na een jaar was het sprookje voorbij.

25 februari: Dienstboderegister

Het Drents Archief bewaart meerdere dienstboderegisters. Een heel mooie bron! Deze registers bevatten persoonlijke gegevens van mannelijk en vrouwelijk huispersoneel. Je vindt hierin onder meer hun naam, geboortedatum, functie, waar ze werkten en wanneer ze vertrokken en waarheen. Ook staat in dit register tijdelijk personeel in een gemeente vermeld, zoals onderwijzers die werden ingevlogen.

18 februari: Witteveen

In de vroege herfst van 1926 komen Jan en Klaasje Snoeijing met hun kinderen en een kar vol huisraad aan in Witteveen. Er is niemand om te zeggen welk huis voor hen is bestemd, dus kiezen ze er zelf maar eentje. Het huisraad wordt over de sloot getild, want er zijn nog geen dammen voor de huizen gelegd. Later blijkt dat ze in het verkeerde huis zitten, maar ze mogen er toch blijven. En zo begint het officiële dorpsleven in Witteveen. Het jongste dorp van Drenthe bestaat dit jaar 100 jaar. Tijd dus om in de jonge geschiedenis van dit dorp te duiken in Koffie & Keuvelen. 

11 februari: Veenbranden

Turf brandt goed. Dat is de natuurlijk de reden dat er in Drenthe zoveel veen is afgegraven. Maar onvoorzichtigheid met vuurtjes, brandstichting, vonken uit baggermachines en boekweitbranden hebben ook heel wat branden veroorzaakt die niet de bedoeling waren. Bij grote branden duurt het vaak dagen voordat alle vuurhaarden zijn gedoofd. Daarbij gaan niet alleen tonnen aan turf verloren, maar helaas ook mensenlevens en tientallen woningen.

4 februari: Hendrik Jan Nassau

Een Zeeuw, die na een ongeluk een oog verloor en zich omschoolde tot leraar, drukte twee eeuwen geleden een enorme stempel op het onderwijs in Assen en Drenthe. Zijn naam: Hendrik Jan Nassau. Vanaf 1820 bouwde hij in Assen aan het eerste voortgezet onderwijs voor jongens, eerst met een Franse en later ook met een Latijnse school. Hij was rector, docent, kostschoolhouder én zelf ook eeuwige student: in 1829 studeerde hij zelf cum laude af. Nassaus scholen groeiden uit tot het paradepaardje van Drents onderwijs. Later werd hij schoolopziener en provinciaal inspecteur en zette hij zich in voor bibliotheken en volksontwikkeling.

28 januari: NOLS

In 1905 rijdt de eerste trein op van Assen naar Stadskanaal. De spoorlijn is aangelegd door de NOLS (Noordoosterlocaalspoorweg-Maatschappij). Via de stations Rolde, Anderen, Eext, Gieten, Gasselte en Gasselternijveen rijdt de trein naar Stadskanaal. Dit duurt tot 1939, maar in de oorlog komt het treinverkeer op deze route weer op gang. Eind 1947 valt definitief het doek voor het personenvervoer op dit tracé. Daarna rijdt er nog wel eens een goederentrein, maar ook dat stopt in 1970. 

21 januari: Wolvenjachten

in de zeventiende en achttiende eeuw vonden er regelmatig wolvenjachten plaats in onze provincie. Mannen liepen met trommels en ander kabaal dwars door landerijen, bossen, venen en velden, om de roofdieren uit hun schuilplaatsen te drijven. Ze trokken op richting een vooraf afgesproken punt en probeerden zo de wolven te omsingelen en te doden. De jacht op wolven was zelfs lange tijd verplicht, je kreeg boetes als je niet voldeed aan de eisen: bijv als je te laat kwam, te weinig mannen aanleverde (twee bekwaamste mannen per huishouden, geen kinderen). Je mocht niet drinken tijdens de jacht, geen ander wild schieten en ook niet op elkaar schieten. Als een wolf ontkwam werd de jacht zo snel mogelijk hervat. Want in een tijd zonder verzekering, afrastering of compensatieregelingen betekende de dood van één schaap of geit letterlijk verlies van inkomen en van voedsel.

14 januari: De barre winter van 1979

Het was natuurlijk koud afgelopen week, maar het was nog niets vergeleken met de winter van 1979. Vooral Zuidoost-Drenthe kreeg het zwaar te verduren. In Schoonebeek reikte de sneeuw tot aan de dakgoot. Er was niet genoeg strooizout, de sneeuwploegen konden het niet aan en het leger moest worden ingezet om wegen sneeuwvrij te krijgen. In Sleen huurden ze graafmachines bij wegenbouwbedrijven en op 18 februari waren alle woningen daar weer bereikbaar. Pas tien dagen later waren alle wegen en fietspaden rond Sleen weer te gebruiken.

7 januari: De Eerste Steen

Dat mooie, witte ‘kasteeltje’ aan de Beilerstraat in Assen, tussen de Boshof en het Asserbos. Het heet De Eerste Steen? Maar waarom eigenlijk? En hoe kwam het daar terecht? Het huis werd pas aan het begin van de twintigste eeuw gebouwd, toen het landgoed al meer dan honderd jaar bestond. En het jaartal 1789 op de boswachterswoning ernaast is dan ook niet het bouwjaar van dat huisje, maar het jaar waarin het landgoed is gesticht.

9 december: Veenwegen

In de Drents grond zaten (of misschien wel zitten) prehistorische veenwegen verstopt. Zo werd er een gevonden in het Zandmeerbos bij Smilde. Die werd in 1983 opgegraven. Het doel van een veenweg zou kunnen zijn om 'droge', door moerassige stukken gescheiden gronden met elkaar te verbinden. Maar er wordt ook wel gedacht dat een aantal veenwegen een rituele functie had.

2 december: Boortoren 't Haantje

Op 1 december 1965 verdween de 46 meter hoge boortoren bij ’t Haantje op spectaculaire wijze in de aarde. Tijdens een proefboring stuitte de NAM op gas onder extreem hoge druk. De grond begon te borrelen, er volgde een harde knal en een modder- en gasfontein schoot tientallen meters de lucht in.

26 november: Brocades & Stheeman

Deze apotheek en medicijnenfabriek kent een mooie geschiedenis die ruim 225 jaar teruggaat in de tijd. In 1798 opent Willem Brocades in de Woldstraat in Meppel een apothekerszaak, die later wordt overgenomen door Eisso Post Stheeman. Brocades is de grondlegger van de geneesmiddelenindustrie in Nederland, en Stheeman (en zonen) hebben diverse innovaties in diezelfde industrie geintroduceerd. 

19 november: Markegrenzen

Veel land was in de achttiende eeuw nog in gemeenschappelijk bezit van de boermarke. De grenzen tussen de boermarken werden op verschillende manieren aangegeven, bijvoorbeeld door het plaatsen van een steen of door natuurlijke grenzen, zoals een riviertje of een opvallende boom. Tussen Zeijen en Peest werd de grens echter gemarkeerd door een stok met een bijzondere naam: Lebbestaak. Achter deze naam zit een opmerkelijk verhaal. Vrouw Lebbe zou dood zou zijn gevonden tussen Zeijen en Peest. Omdat beide marken niet voor de begrafeniskosten op wilden draaien, beweerden ze dat de vrouw niet op hun grondgebied was overleden. Uiteindelijk hebben de boeren van Zeijen de arme vrouw begraven. Sindsdien staat een stok op de grens van beide marken en kon Zeijen een extra stuk grond tot het markegebied rekenen.

12 november: Genealogisch onderzoek slavernij

Hoe kom je erachter dat voorouders tot slaafgemaakt waren? Dat legt collega Nynke Gubbels uit in Koffie en Keuvelen. Haar eerste tip is om van tevoren op te schrijven wat je al weet, of om gesprekken met familieleden te voeren over wat er al bekend is. Dan kan je je startpunt bepalen.

5 november: Olieramp

Op 8 november 1976 gaat het in Schoonebeek helemaal mis. Een afsluiter van een olieput van de NAM begeeft het en veroorzaakt een stoomwolk vol vette modder en olie. Vieze zwarte mist daalt in de uren daarna neer op een groot deel van het dorp. Daken, auto's, tuinen en zelfs koeien komen onder een zwart laagje te zitten.

29 oktober: Gas

De Zuidlaardermarkt is geweest, dus de (gas)kachel kan weer aan! Tegenwoordig proberen we vooral minder fossiele brandstof zoals gas te verbruiken. Maar sinds wanneer gebruiken we eigenlijk gas? Voor de ontdekking van aardgas maakten grotere steden hun eigen gas in een gasfabriek. In 1861 gingen de gasfabrieken in Meppel en Assen van start, later volgden Coevorden en Hoogeveen. Ze maakten gas van steenkolen of van acetyleen.

22 oktober: Batinge

Het is misschien wel het mooiste huis dat ooit in Drenthe heeft gestaan: havezate Batinge bij Dwingeloo. Deze plaats was in vroeger zeer welvarend. De ligging tussen Coevorden en Steenwijk was gunstig en de grond geschikt voor zowel land- en bosbouw als veeteelt. Er stonden in het dorp dan ook vier havezaten: Entinge, Oldegaerde, Westrup en Batinge. Deze laatste was veruit de grootste en imposantste. “Een zetel van de aanzienlijkste familien”, noemde dominee Cornelis van Schaick het in 1846. Batinge was toen al afgebroken.

15 oktober: Schoonmaakdag

‘Drenthe werd in één dag schoon', dat schreef het Nieuwsblad van het Noorden na de Grote Drentse Schoonmaak dag op 6 oktober 1973. Ruim twaalfduizend opruimers met achthonderd wagens staken de handen uit de mouwen. En met succes! Er werd maar liefst 1.607.000 kilo vuil en duizend autowrakken uit het Drentse landschap gesleept. Alle troep werd naar de VAM in Wijster gebracht.

8 oktober: Het Kadaster

Het Kadaster is de stille kracht achter het Drentse landschap. Al bijna twee eeuwen zorgt het Kadaster ervoor dat iedereen weet welk stuk land of welk huis op welke kavel van wie is. Ze houden precies bij waar de grenzen lopen en dat is handig, want een ruzie over een halve meter grond of een zogeheten ‘recht van overpad’ kan meer losmaken dan je denkt. Onderzoek doen in Kadasterarchieven is niet gemakkelijk, maar wel reuze interessant. Het Drents Archief heeft twee vrijwilligers die álles weten over Kadasteronderzoek, en ze helpen je graag!

1 oktober: Johannes Bernardus Schröer

Johannes Bernardus Schröer was zo'n honderd jaar geleden hoofd van de rooms-katholieke Gerardus Majellaschool in Nieuw-Schoonebeek. Maar daarnaast was hij ook begenadigd amateurfotograaf. Hij legde het dorpsleven, de natuur én de opkomst van de industrie in Zuidwest-Drenthe vast. Zijn collectie van ruim 1200 glasnegatieven is daarmee van grote historische waarde en werd om die reden een aantal jaren geleden geschonken aan het Drents Archief.

24 september: Kaartencollectie

Om een idee te krijgen hoe Drenthe er vroeger uitzag kun je kijken naar oude kaarten. Behalve de informatie die ze geven, zijn ze ook prachtig om naar te kijken. Je moet je voor de betrouwbaarheid van de kaart wel afvragen waarom een kaart gemaakt is. Op de oudste kaart waarop Drenthe is aangegeven (uit ongeveer 1524), lijkt het alsof heel Drenthe is volgebouwd met prachtige (fantasie)kerken. Het doel van die kaart was om de bisschop van Utrecht te verleiden tot een bezoek aan onze contreien.

10 september: Slavernijverleden Drenthe

Onderzoekers Nynke Gubbels en Niek Hemmen werkten afgelopen anderhalf jaar aan een onderzoek naar het Drentse slavernijverleden. Zo vonden zij 480 Drenten in soldijboeken van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC). Dit waren Drenten die voor de VOC hebben gewerkt en met een schip zijn uitgevaren. Ook waren er Drenthe die werden gecompenseerd voor het afschaffen van de slavernij in 1863. Zo had onder andere de Drentse dorst en edelman Sigismund Pieter Alexander van Heiden Reinestein aandelen in plantages.

3 september: Ons Belang

Drenthe had de oudste coöperatieve bakkerij van Nederland. Bakkerij Ons Belang in Peize bestond maar liefst 109 jaar! Het ontstond in een tijd van opkomend socialisme en coöperatief gedachtengoed. Uiteindelijk was de coöperatie net opgewassen tegen de concurrentie van supermarkten en grote ketens. 

26 augustus: De lantaanopsteker

Nu de avonden weer korter worden, springen ook de lantaarnpalen weer eerder op de avond aan. Zomaar, als vanzelf. Dat was vroeger wel anders. Toen was de lantaarnopsteker een echt beroep. Hij moest dagelijks langs alle lantarens in de straten om ze te ontsteken en te doven. In de Drentse steden weliswaar. De dorpen in onze provincie? Die bleven los van wat particuliere gevelverlichting in eerste instantie nog aardedonker.

23 juli: Donderdag Meppeldag

Het is al sinds 1960 traditie in Meppel: Donderdag Meppeldag. Elk jaar anders, maar toch met veel terugkerende activiteiten: het raden van het gewicht van een varken, orgelmuziek, folkloristische spelletjes, het beklimmen van de Meppeler Toren en sinds 1996 de populaire Mokumdag!

16 juli: 60 jaar Fiets4Daagse

Het Texels schapenwolletje over het zadel, de droge worst in de fietstas en het vaantje aan de bagagedrager? Klaar om te gaan! Het is de week van de zestigste Drentse Fietsvierdaagse. Vele duizenden enthousiaste fietsers trappen de pedalen de komende vier dagen weer rond door onze provincie.

9 juli: Dieren in de dierentuin

De dierentuin in Emmen bestaat 90 jaar. Aan her begin ging het er heel anders aan toe dan nu. Zo kon chimpansee Tommy fietsen en droeg hij net als zijn verzorger een leuke pet. Zijn soortgenoot Prosper had geleerd om met een slabbetje om, zittend op een kinderstoeltje, pap met een lepel te eten en rookte zo nu en dan een sigaretje. Olifant Annabel had een zeer uitgebreid dressuurprogramma en kon voetballen, mondharmonica spelen, op een stoel zitten en balanceren op een ton. De dieren werden gezien als artiesten. Het was in die tijd heel normaal om de dieren te dresseren – niet alleen in circussen, maar ook in dierentuinen. Pas later kwam pas het besef dat dieren geen artiesten zijn, maar levende wezens met eigen behoeften. In het Noorder Dierenpark stopte het dresseren van dieren in 1970.

2 juli: Knieper Kok

Nog nét binnen de Drentse provinciegrenzen, op de grens van Nietap met Leek nam Hendrik Kok in 1933 een houtzagerij over. Het werd in de loop van de jaren een fabriek(je): de Houtwarenfabriek Kok N.V. In deze fabriek werd maar één product gemaakt: wasknijpers. In de hoogtijdagen werkte er meer dan 100 man bij Knieper Kok, de bijnaam van de fabriekseigenaar. Elke week werd er een half miljoen wasknijpers geproduceerd, die getransporteerd werden naar 25 landen, de meeste buiten Europa. Het schijnt zelfs dat 95% van de wasknijpers die in Nederland werden gebruikt, afkomstig waren uit Nietap.

25 juni: TT-campings

De weilanden waar de rest van het jaar koeien grazen, worden één week in juni overspoeld door tenten en caravans. De oorsprong van de TT-campings ligt in de jaren 20, toen bezoekers bij boeren op de hooischuur sliepen. Inmiddels bestaan campings zoals die van Jan&Bertha al bijna 60 jaar en zijn ze niet meer weg te denken bij de TT. Het ging er vroeger echter wel een stuk ruiger aan toe. Zo waren er flinke kampvuren en was een wedstrijdje hoogspanningsmastklimmen razend populair.

18 juni: Almanakken in Drenthe

Almanakken zijn de vroegere voorlopers van zakagenda’s en kalenders. Alle feestdagen stonden erin vermeld, de zon- en maansverduisteringen en de tijdstippen waarop de verschillende veer- en vrachtschepen in de provincie vertrokken of aanmeerden. Maar ook een weersvoorspelling voor het hele jaar vond je in een almanak. Het Drents Archief bewaart meerdere almanakken, eentje is wel heel bijzonder: het kleinste almanakje in onze collectie is slechts 7x5cm, nog kleiner dan een pinpas dus. Het was een zogenaamd ‘almanakje voor dames’, want dat paste natuurlijk in de chique handtas die ze bij zich droegen. Onder andere de dienstregeling der postkoetsen kon je in dit almanakje vinden.

11 juni: Horecazaken Grimme in Emmen

In Emmen waren er ooit twee horecagelegenheden waren die de naam Grimme droegen. Hotel Grimme, tegenover het station, werd in 1920 geopend. Het was vooral bekend vanwege de grote speeltuin. Hoogtepunt was de cakewalk! En dan had je café-restaurant Grimme aan de markt in Emmen. Dit horecabedrijf begon in 1899 onder de naam Groothuis. Vanaf 1970 pachtte Bert Grimme het. Beide markante panden zijn inmiddels met de grond gelijk gemaakt. 

4 juni: Homas Gezelschapsspellenfabriek 

Je hebt in je leven vast wel eens gesjoeld, gedamd of geschaakt. Dikke kans dat je een bak of bord van de firma Homas voor je neus had staan. Maar wist je dat die dan afkomstig waren uit Assen? Homas was een begrip in onze hoofdstad, maar ook vér daarbuiten. 

28 mei: Fiets

Opschudding in Drenthe! Eind 19e eeuw deed de fiets zijn intrede. En dit supersnelle vervoersmiddel zorgde voor reuring in onze provincie. Rond 1860 verschenen de eerste zogenoemde vélocipèdes: hoge voertuigen met trappers aan het voorwiel. In Hoogeveen werd in 1863 voor het eerst een rit gemaakt met zo’n snel gevaarte. De fiets werd pas echt populair toen de eerste verharde wegen werden aangelegd. Zo konden mensen zich veel sneller verplaatsen. In Assen had ijzerhandelaar Groeneveld de primeur. Hij stapte in 1869 op een fiets en reed ermee langs de Vaart. Dit moet toen het gesprek van de dag zijn geweest!

21 mei: Aleida Kramer

Deze ongehuwde vrouw uit Coevorden erft na het overlijden van haar vader een behoorlijk geldbedrag. En dankzij de aankoop van effecten, aandelen en obligaties, in combinatie met een zuinige levensstijl wordt dat in de loop van de jaren alleen maar meer. In 1902 overlijdt ze, op 66-jarige leeftijd. Driekwart van haar erfenis laat ze na in een stichting die haar naam draagt met als doel: het bouwen van een ziekenhuis in Coevorden. Tot op de dag van vandaag draagt het woonzorgcentrum dat nu op die plek staat haar naam: Het Aleida Kramer.

14 mei: Conservenblikken

De kampeervakanties staan weer voor de deur en wat is er dan handiger dan een stapel conservenblikken met tomaten, bonen (of wat je maar wil koken), mee te nemen in de auto? Ook het blik Smac is onlosmakelijk verbonden met kampeervakanties. Wie heeft er geen herinneringen aan macaroni met tomatensaus en Smac? Minder bekend is dat er in Drenthe twee grote conservenfabrieken stonden: de fabriek van Lucas Aardenburg in Hoogeveen en Wilco Conserven in Assen. Beide fabrieken verwerkten groenten in blik en zorgden voor veel werkgelegenheid in de buurt.

7 mei: Zingen maar!

In 1916 bundelen elf Drentse koren hun krachten en wordt de Bond van Koren in Drenthe opgericht. (Gemengde) Zangkoren zijn op dat moment enorm populair, het was naast sport en spel een van de belangrijkste vormen van ontspanning en vermaak. Aan zangfestijnen en concoursen deden talloze koren mee en ze trokken publiek uit de wijde omgeving. En later bleek dat koorleden niet alleen voor de muziek kwamen… Misschien wel het oudste koor van Drenthe, dat nog steeds bestaat, is het Gemengd Koor Gieten, dat opgericht werd in 1912. En dat is ook niet zo gek, want ruim honderd jaar later is zingen in een koor (weer) populairder dan ooit!

30 april: Koninginnedag in Drenthe

Van 1981 tot en met 2012 reisde koningin Beatrix door Nederland om haar verjaardag te vieren. Ze bezocht ook Drenthe! Op 30 april 1982 kwam ze naar Zuidlaren en in 2002 konden we koekhappen met de majesteit in Meppel en Hoogeveen. Dat laatste bezoek was erg bijzonder, omdat het de eerste keer was dat prinses Maxima mee mocht.

16 april: De Televisietoren Smilde

Het is een herkenbaar baken: de Televisietoren Smilde. In de periode 1958-1959 gebouwd ter hoogte van Hoogersmilde, maar oorspronkelijk had de toren niet in Drenthe, maar net over de grens in Appelscha moeten komen. Daar lagen grootste plannen klaar voor de toren, er moest onder andere een restaurant op tweehonderd meter hoogte in de toren komen. Het kwam zover niet. De toren kwam in Drenthe, en maakte daar de afgelopen 65 jaar heel wat mee: een ongeluk met een Amerikaanse straaljager, vorstschade waardoor heel Noord-Nederland publieke zenders niet kon ontvangen en natuurlijk de brand in 2011. 

9 april: Het Landrecht van 1412

In het Drents Archief bewaren we een heel oud document: uit 1412! Het is het eerste opgeschreven Landrecht van Drenthe. Frederik van Blankenheim, bisschop van Utrecht, liet in 1412 het de gedragsregels in in Drenthe vastleggen op papier. De bisschop was op dat moment de landheer van Drenthe. De afspraken tussen hem en de Drenten stonden in dit Landrecht, zoals het strafrecht en de bisschoppelijke belastingheffing.

2 april: Dag en nachtrapporten

Een mooie bron voor onderzoek naar de Tweede Wereldoorlog is bijvoorbeeld de dag- en nachtrapporten van de gemeentepolitie in Assen. In deze rapporten staan ook een heleboel verslagen van zaken die niet direct iets met de oorlog te maken hebben, zoals het rijden met een ongeldig kentekennummer, een arrestatie vanwege openbare dronkenschap of de aangifte van diefstal van een portemonnee. Maar er zijn ook meer oorlogsgerelateerde zaken in te vinden.

26 maart: Roelof Thijs en de IJsspeedway

Vliegende cirkelzagen, zo werden ze genoemd: de spikes in de banden van de ijsracers. IJsspeedway, een sport gedomineerd door Russen en Zweden, maar in de jaren 70 en 80 van de vorige eeuw meldde zich een Drents zich bij de wereldtop. Roelof Thijs uit Assen. Hij had naar eigen zeggen de kans om wereldkampioen te worden, maar werd dat helaas nooit. Wel zorgde hij er zelfstandig voor dat Nederland een ijsspeedwayland werd... 

19 maart: Johan van Ewsum

Wie is Johan van Ewsum? Deze telg van de adellijke Drentse-Groningse familie leeft van 1510 tot 1570. Hij gaat in 1539 op huis Mensinge in Roden wonen. Hij verbouwt het grondig. Op Mensinge houdt Johan zich onder meer bezig met de valkenjacht, het africhten van roofvogels, het planten van fruitbomen, het telen van exotische gewassen en hij legt een kruidentuin aan. Verder is hij lid van de Ridderschap Drenthe. Ook wil hij graag meer macht: hij probeert de rechtspraak in Roden, Norg en Roderwolde in zijn handen te krijgen, maar dat gaat niet door. Bij zijn dood laat hij veel schulden na.

12 maart: Koude Oorlog in Drenthe en noodpakketten

Na de Tweede Wereldoorlog was de communistische dreiging aanleiding voor maatregelen om het land en de bevolking te beschermen. Er werden onder meer luchtwachttorens opgericht om laagvliegende vijandelijke vliegtuigen (uit de Sovjet-Unie) op te sporen. In Nederland zijn er 138 torens in totaal gebouwd. In Drenthe staan er nog twee. Eén bij Schoonebeek en de ander bij Ruinen (Hees). Deze laatste toren wordt nu grondig gerestaureerd. Een andere nalatenschap van de Koude Oorlog is het archief van de Bescherming Bevolking. Deze organisatie moest de burgers in tijden van oorlog beschermen. Het archief van die organisatie is bewaard gebleven in het Drents Archief. In het archief zitten folders die werden verspreid om de bevolking te informeren. Waren er net als nu tips voor het aanleggen van noodrantsoenen? Collega Joke nam een duik in het archief.

5 maart: Mobiliteit in Drenthe

In het verleden waren de grote verkeersaders van onze provincie niet veel meer dan ingesleten karresporen die je van dorp naar dorp leidden. Maar halverwege de 19de eeuw veranderde dat: tussen Assen en Rolde werd de eerste provinciale weg van Drenthe aangelegd. Een grindweg weliswaar, en het was lange tijd ook de enige provinciale weg, maar: het begin was gemaakt! Pas na 1900 kwam er écht vaart in de aanleg van autowegen en later van autosnelwegen. En de belangrijkste verkeersader in Drenthe ging sindsdien niet langer van west naar oost, maar van noord naar zuid: de A28. Veel moest ervoor wijken en ongelukken waren - zeker in het begin - niet van de lucht. Zelfs een dorp werd erdoor in tweeën gesplitst. Presentator Wim Boer ging met Ellen in gesprek over de ontwikkeling van de wegenbouw in Drenthe. 

26 februari: Breukeboom

De breukeboom / spijkerboom van Yde was een boom waarin, onder het uitspreken van een spreuk, spijkers werden geslagen om een breuk te genezen. De breuk zou geheeld zijn wanneer de bast over de spijkers was gegroeid. In Yde werd dit in de 19e eeuw geïntroduceerd door de smid Nijenhuis. Zijn dochter, kleindochter en achterkleindochter zetten het voort. Er kwamen zelfs deftige mensen uit Holland en Utrecht naar Yde toe. Anna Wold, de achterkleindochter van Willem, overleed in 1934. Ze nam het recept mee haar graf in.

19 februari: Drentse schaatsers

Drie bekende Drentse schaatsers die allemaal een duur foutje maakten. Piet Kleine, de schaatsende postbode uit Hollandscheveld, miste tijdens de Elfstedentocht van 1997 de stempelpost in Hindeloopen en werd gediskwalificeerd. Hilbert van der Duim, import-Drent, komt in de schaatsgeschiedenis voor met maar liefst twee blunders: hij vergat dat hij nog een ronde moest op het WK Allround en zou over een vogelpoepje zijn uitgleden. Jan Bols, de schaatser uit Hoogeveen had in 1971 kans om Europees Kampioen Allround te worden. Maar helaas, hij wisselde verkeerd.

12 februari: Boerenbruiloft

Een bruiloft in het dorp, daar keek iedereen naar uit! In de boerderij van de bruid stonden lange tafels met lekkere dingen klaar. Er was koffie, zelfgebakken rozijnenbrood, ham, rijstebrij en brandewijn. Iedereen had zijn mooiste kleren aan en er werd gedanst tot diep in de nacht. De jongens voerden de meisjes met lepels bruine bonen uit een brandewijnkom. We weten veel van de bruiloften van vroeger, want het Drents Archief en het Drents Museum bewaren verhalen, foto’s en voorwerpen van die feesten.

5 februari: Purit Klazienaveen

Zegt de naam Klazit je iets? Waarschijnlijk niet! Het was de voorlopen van Purit, de Norit-fabriek in Klazienaveen. Rond 1920 werd deze fabriek opgericht en werd er actieve kool vervaardigd uit turf. De fabriek bestaat nog steeds en er worden onder meer de zware pilletjes tegen maag- en darmklachten geproduceerd.

29 januari: Kleine Koos

Jacobus van Slooten, ook wel bekend als Kleine Koos, was rond 1900 was hij een bijzondere verschijning in Coevorden. Klein van postuur, lopend met een stok en een petje scheef op z’n hoofd. Koos stond bekend als de Cupido van de stad. Hij kende elk geheim plekje van de stad. Daar liet hij liefdesbriefjes achter voor jonge geliefden, verboden liefdes, en weduwen die heimelijk brieven stuurde naar de boekhandelaar. 

22 januari: Carel de Vos van Steenwijk

Omdat Amerika deze week volop in het nieuws is, vertellen we een Drents verhaal met een Amerikaans tintje. Carel de Vos van Steenwijk was een telg uit een rijke Drentse familie. Terwijl zijn leeftijdsgenoten uit de elite hun loopbaan voorbereidden met een 'grand tour' langs de culturele en politieke hoofdsteden van Europa, stak de 24-jarige baron de Atlantische oceaan. Hij hield een dagboek van zijn reis bij. Na zijn periode in Amerika bekleedde hij allemaal belangrijke politieke functies in Drenthe. Misschien was hij in Amerika geïnspireerd geraakt?

15 januari: Hofleveranciers

De Deense koning Frederik baarde begin dit jaar opzien door de samenwerking stop te zetten met ruim honderd bedrijven die de titel ‘Hofleverancier’ dragen. Hij vond het een ouderwets gebruik; bedrijven die voor langere tijd een beroep kunnen doen op erkenning van het Deense koningshuis en slechts zelden (of nooit) diensten daarvoor leveren. Hoe zit het eigenlijk in ons land met de hofleveranciers? Hoe word je hofleverancier? En bij welke Drentse ondernemingen prijkt er een Koninklijk wapenschild op de gevel? Ellen zocht het uit en vertelde erover bij Tommas Eggens, die presentator Wim Boer een weekje mocht vervangen. 

8 januari: 100 jaar TT

2025 is het jaar van de honderdste verjaardag van de TT in Assen! De allereerste TT werd gehouden op 11 juli 1925. Wegwedstrijden op een motor waren altijd verboden, maar artikel 21 van de Motor- en Rijwielwet van 1924 gaf de mogelijkheid een ontheffing hiervoor te verlenen. De in 1922 opgerichte Motorclub Assen en omstreken maakte daar gelijk gebruik van. De eerste TT-race ging over een kort daarvoor aaneengesloten wegendriehoek met een lengte van 28,4 kilometer tussen de dorpen Rolde, Borger en Schoonloo.

18 december: Acties voor minima

Vlak voor kerst werden ook dit jaar acties op touw gezet om minder bedeelden te helpen. Maar dit gebeurde vroeger ook al! Zo sloeg de Utrechtse rooms-katholieke vrouwenbond in 1926 massaal aan het haken om met Kerstmis 'flinke voorraden de zenden aan de armen van Drenthe'.

11 december: VAM

De Vuil Afvoer Maatschappij (kortweg: VAM) strijkt eind jaren twintig van de vorige eeuw neer ten zuiden van Wijster. Maar waarom eigenlijk daar? En hoe verliep het de VAM door de jaren heen? En hoe kwam het dat de VAM-berg van smerige vuilnisbelt veranderde in Col du Vam waar we tegenwoordig maar wat trots op zijn?

4 december: Genealogisch onderzoek

Doe jij ook genealogisch onderzoek? Op deze foto uit 1979 zie je genealogen aan het werk in onze toenmalige studiezaal, de huidige Laarwoudzaal. Je ziet de oude boeken op tafel, de kaartenbakken en de apparaten om microfiches te bekijken. Tegenwoordig gaat familieonderzoek heel anders: online kun je al heel veel vinden!

27 november: De Peizer hopbel

De Hoppekampweg, de Paiser Hopsingers en restaurant De Peizer Hopbel: De productie van hop (als ingrediënt voor het maken van bier) is onlosmakelijk verbonden met Peize. Voor de oorsprong moeten we terug naar de vijftiende eeuw, toen Otto ter Hansouwe, bierbrouwer in Groningen, in Peize ging wonen. Hij liet er hop verbouwen ten gunste van zijn brouwerij. En omdat er veel vraag naar hop was, begonnen veel boeren rond Peize hop te verbouwen. De Peizer Hop was populair, want op een gegeven moment wordt het zelfs geëxporteerd naar het buitenland!

20 november: Bloemkoolwijken

Ken je de term 'bloemkoolwijk'? Deze specifieke vorm van een woonwijk werd in de jaren 60 van de vorige eeuw uitgevonden in Emmen. De wijk Emmerhout was de eerste bloemkoolwijk van Nederland, een idee van stedenbouwkundige en architect Niek de Boer. Niet veel later dan Emmerhout schoten overal in Nederland de bloemkoolwijken, als paddenstoelen uit de grond!

13 november: Elka Gaarlandt

De in Gasselte geboren Elka Gaarlandt (1940-2006) vluchtte in de oorlog naar Deventer. Bij een bombardement liep ze een dwarslaesie op. In het revalidatiecentrum Aardenburg in Utrecht leerde ze zwemmen. In haar klasse bleek ze een absolute topper op de 50 meter rugslag, maar ook in atletiek was ze goed. Hoogtepunt waren de drie medailles op de Paralympische Spelen van 1964 in Tokio: goud voor de vijftig meter schoolslag, zilver voor de slalom rolstoelrijden en brons voor het sprintrijden. 

6 november: Molen De Sterrenberg

In 1933 werd de negentiende-eeuwse korenmolen in Nijeveen gesloopt. De oude molen was niet meer rendabel. Het dorp verloor daardoor wel een belangrijk onderdeel van haar skyline. Met het oog op het vijfhonderdjarig bestaan van het dorp in 1977, vond burgemeester Frans Niemeijer dat het hoog tijd was dat het dorp weer een molen kreeg. De nieuwe molen, De Sterrenberg genaamd, werd dat jaar onthuld door niemand minder dan prins Claus. Wat is nou het bijzondere aan De Sterrenberg? Het is geen reconstructie, maar een achttiende-eeuwse molen die naar Nijeveen is verhuisd vanuit het Duitse plaatsje Weener.

30 oktober: Historisch eten

Op het gebied van eten en drinken kenden we in Drenthe vroeger veel eigenaardigheden. Soep werd hier vroeger bijvoorbeeld gegeten na de hoofdmaaltijd. Als soepvlees werd schapenvlees gebruikt. Ontbijten gebeurde vaak met pannenkoeken. Vooral als er zwaar werk gedaan moest worden. En wat dacht je van de de (wordt geopend in een nieuw tabblad)veentrappersschotel? Dit is een traditioneel Drents streekgerecht met bruine en witte bonen, aardappelen en spek en stroop.

23 oktober: Johannes van Lier

Johannes van Lier was een zoon van een Rotterdamse wijnhandelaar die zich in de 18e eeuw snel opwerkte tot een van de belangrijkste mannen van onze provincie. Als ontvanger-generaal was hij dé man die over de Drentse centen ging. In die functie kwam hij terecht in het Ontvangershuis in Assen (nu het Poppenhuis, behorend bij het Drents Museum). Maar daar werd het kennelijk te klein, want hij was degene die opdracht gaf tot de bouw van Huis Overcingel, het statige landgoed middenin de stad.

16 oktober: Archeologische topstukken

Komend weekend wordt de nieuwe collectiepresentatie van het Drents Museum, Labyrinthia, geopend. En dat betekent dat sommige bijzondere stukken na soms wel vijf jaar weer te zien zijn. Meisje van Yde, de boot van Pesse en de oudste wielen van Nederland keren dus terug naar het pand aan de Brink in Assen. Maar wist je dat deze topstukken jarenlang op een andere plek lagen? Onze studiezaal was toen de tentoonstellingsruimte van het Drents Museum. 

9 oktober: Deurverkopers

Welke beroepen kwamen vroeger langs de deur? Bijvoorbeeld de bakker of de visboer. Dat was in de jaren zestig heel gewoon. Er waren wel aan wat regels gebonden, in elk geval in Assen. In 1962 ging daar een maatregel in om de wildgroei aan broodverkopers in te dammen. Elke wijk kreeg z’n eigen bakker toegewezen.

2 oktober: Echt nep!

De Maand van de Geschiedenis is van start gegaan en het thema dit jaar is 'Echt nep!'. Ook in de Drentse geschiedenis vind je fake news. We moeten namelijk niet alles geloven wat we horen! Zo zouden over hunebedden door reuzen zijn gebouwd, bestaan er Witte Wieven en wat dacht je van de sage van Cilie de Nevelhekse. Ook de archeologische vervalsingen van Tjerk Vermaning passen goed in dit thema.

25 september: Acmesa

Bijna een eeuw lang stond midden in Assen de Asser Coöperatieve Melkinrichting en Stoomzuivelfabriek Assen, kortweg Acmesa. Werkte jij of je ouders in deze fabriek? Dronk je de schoolmelk van Acmesa of juichte je voor de Melkploeg?

18 september: Wihelmina Ziekenhuis Assen

De eerste steen van het Wilhelmina Ziekenhuis (WZA) in Assen werd op 5 juli 1907 gelegd door koningin Wilhelmina. Het eerste ziekenhuispand stond aan de Oosterhoutstraat. Het ziekenhuis werd in de jaren die volgden regelmatig vergroot, verbouwd en uiteindelijk verplaatst.

11 september: Jeugdverkeerspark

Het Jeugdverkeerspark, wie heeft er als kind niet z'n rondje gereden? In de Gouverneurstuin in Assen, daar begon het een kleine zestig jaar geleden allemaal voor het Verkeerspark. Daarna zat het park op twee andere plekken in de Drentse hoofdstad. Als laatste bij het TT-circuit.

4 september: Prins Bernhardhoeve

Evenementenhal Prins Bernhardhoeve werd opgericht in 1959, het was een glazen expositieruimte. Het had een vloeroppervlak van meer dan 40.000 m2, verdeeld over diverse hallen. De Prins Bernhardhoeve trok jaarlijks honderdduizenden bezoekers voor diverse vakbeurzen, met als grootste de landbouwwerktuigenbeurs, concerten en feesten. En natuurlijk met het jaarlijkse indoor concours hippique! In 1986 brandde het complex af, een jaar later werd de nieuwbouw geopend. In maart 2015 vroeg de Prins Bernhardhoeve het faillissement aan. Er kwam een doorstart onder een andere naam: Doe Museum Prins Bernhardhoeve.  Maar dit was geen lang leven beschoren. In 2016 vertrok het Doe Museum naar Veendam en daarna werden de hallen afgebroken.

28 augustus: Bommen Berend 

Op 28 augustus wordt in Groningen elk jaar groots het ‘Groningens Ontzet’ gevierd. De dag de bisschop van Münster, ook wel Bommen Berend genoemd, afdroop. Maar ook in Drenthe heeft deze vechtlustige bisschip behoorlijk huisgehouden in 1672. Zo nam hij begin juli van dat jaar de sterke vestingstad Coevorden in, zou hij mogelijk zijn kampement hebben opgeslagen op de plek die wij nu kennen als het Poepenhemeltje (bij Deurze) en werd er door zijn soldaten behoorlijk geplunderd in Noord-Drenthe.

31 juli: Signalementskaarten

Een kleine zesduizend bedelaars in de Koloniën van Weldadigheid hebben dankzij een signalementskaart naast een naam ook een gezicht gekregen. En dat is bijzonder! Want fotografie was in die tijd nog iets voor de welgestelden (en vreselijk duur). Dat die techniek werd ingezet om mensen aan de onderkant van de samenleving vast te leggen, maakt de collectie signalementskaarten echt uniek. Signalementskaarten zijn daarmee een soort identiteitsbewijs van rond 1900.

24 juli: Bellevue

Een bruiloft voor meer dan vierhonderd gasten, het Kerstvolleybaltoernooi, een grootse modeshow waarin de Asser middenstand de nieuwste zomermode toont of het afscheidsconcert van Cuby & The Blizzards. Waarvoor ging jij vroeger naar zalencentrum Bellevue?

17 juli: Recreatieplassen

Begin 20e eeuw kwam het toerisme op in Drenthe. Een van de trekpleisters in onze provincie zijn natuurlijk de recreatieplassen die je op verschillende plekken vindt. Maar hoe zijn ze eigenlijk ontstaan? En waar vind je ze precies?

10 juli: Kip Caravans

Negentig jaar geleden richtte Jan Kip, carrosseriebouwer uit Hoogeveen, Kip Caravans op. Hij maakte ooit voor eigen gebruik een caravan, maar zijn omgeving was zo enthousiast dat hij een jaar later al twintig caravans produceerde. In de hoogtijdagen, begin jaren 70 steeg de verkoop naar 10.000 caravans per jaar!

3 juli: Shakespearetheater Diever

Het Shakespearetheater in Diever werd opgericht op 24 mei 1946. Huisarts Broekema was de stuwende kracht erachter. Hij had in zijn studententijd zelf toneel gespeeld en gefigureerd bij het beroepstoneel, en wilde zijn liefde voor theater - en vooral het toneelwerk van William Shakespeare - delen met de Dieverse bevolking. Op 31 augustus 1946 werd de eerste productie gespeeld: Een Midzomernachtdroom.

26 juni: TT-rellen

Eind jaren 60, begin jaren 70 vonden in de binnenstad van Assen regelmatig TT-rellen plaats. Winkelruiten werden ingegooid met allerlei voorwerpen, zoals straatstenen. Politieagenten, vaak te paard, traden geregeld op met traangas! Verveling was de grootste boosdoener. Om de rellen in te perken, kwamen er kartraces, podia met muziek en overal standjes met eten, drinken en souvenirs. Je zou dus kunnen zeggen dat dankzij de TT-rellen het TT-festival is ontstaan. 

12 juni: De eerste Drentse auto

In 1899 kocht Hendrik Gerard van Holthe tot Echten als eerste Drent een auto. Hij was advocaat en politicus in Assen en kreeg van het provinciebestuur een speciale vergunning om zich met zijn Benz op de weg te mogen begeven. Het nummerbord van zijn auto was dan ook D1! Hij zou toentertijd het astronomische bedrag van 2500 gulden hebben neergelegd voor de Benz (nu: bijna 400.000 euro!). 

5 juni: Geesina Lels-Carsten

In deze aflevering laat Ellen de luisteraar kennis laten maken met Geesina Lels-Carsten. Ze was een pionier op het gebied van landschapsfotografie in Drenthe. Aan het eind van de 19^e eeuw was ze een van de eerste fotografen die het Drentse landschap vastlegde. Pure, romantische beelden van het Drentse platteland met landweggetjes, herders met schapen, boerderijen en hunebedden. Maar ook de binnenstad van Assen, de plek waar ze in de zomermaanden vaak verbleef op Landgoed Overcingel, werd door haar vastgelegd. De kwaliteit van haar foto’s is uniek. In het Drents Archief is een selectie foto’s van haar werk te zien in de expositie ‘Veranderend Landschap’.

29 mei: De Vluchtheuvel

De Vluchtheuvel was een pretpark langs de weg van Norg naar Donderen. Vooral de hoge glijbanen sprongen gelijk in het oog. Maar wist je dat De Vluchtheuvel ooit begonnen is als dierenpark? Het was het tweede dierenpark in Drenthe, na Emmen. Er liepen leeuwen, tijgers en zelfs een bruine beer rond!

22 mei: HBS

 De HBS, oftewel de (Rijks)Hoogere Burgerschool, werd ooit opgericht naar aanleiding van de Wet op het middelbaar onderwijs van Thorbecke (die van de Grondwet) en was bedoeld om het deel van de burgerij dat geen wetenschappelijk onderwijs kon of wilde volgen, toch een bepaalde mate van brede algemene ontwikkeling en maatschappelijk nuttige kennis bij te brengen. In 1864 werd de eerste HBS gesticht in Nederland, vier jaar later volgde de eerste in Drenthe. Coevorden, Meppel en Assen kregen een HBS. 

15 mei: Pinkstertradities

Wat vieren wij eigenlijk met Pinksteren? En welke volksgebruiken gingen daarmee gepaard in Drenthe? Ken je bijvoorbeeld de traditie van de 'nustekook'? Wie zie zich met Pinksteren versliep, was hierbij de klos. Deze aflevering gaat over pinkstertradities in Drenthe. Wij zijn benieuwd welke pinkstertradities in jouw woonplaats worden of werden gevierd? Lees de blog die we erover schreven en laat je reactie achter!

8 mei: SIVO Odoorn

Afgelopen week werd bekend dat SIVO dit jaar niet doorgaat, dus gaan we in Koffi en Keuvelen terug naar 1984. Toen werden de eerste plannen voor volksdansfestival SIVO gesmeed en een jaar later werd voor het eerst gedanst in Odoorn. Het ging niet gelijk helemaal goed. Zo kwam een deel van de bezoekers binnen zonder te betalen en werd er per ongeluk gedanst op de keurige gazons van de tuinen van Odoorn.

24 april: Bezoek koningin Juliana 1955

In november 1955 bezocht koningin Juliana Drenthe. Ze deed onder meer Assen en Zuidlaren aan. Hier genoot ze van een overheerlijk stukje Zuidlaarderbol. Ook kreeg ze in Borger bij hunebed D27 een uitleg van archeoloog Willem Glasbergen. Maar hier ging iets helemaal mis. Wat er gebeurde, hoor je in de uitzending van Koffie&Keuvelen.

17 april: De wijkverpleegkundige

De wijkverpleegkundige: een beroep uit vervlogen tijden. De wijkverpleegkundige was in veel dorpen een geliefd (vertrouwens)persoon. De dames bestierden in hun eentje een groot gebied en verplaatsten zich vaak per fiets van A naar B. Ze werden in de hele provincie ingezet vanuit Het Groene Kruis. De eerste Groene Kruis-vereniging werd in onze provincie opgericht in De Wijk (1903), pas elf jaar later hadden alle Drentse gemeenten een Groene Kruis.

10 april: Het paar van Weerdinge

In 1904 werden twee veenlijken naast elkaar in het Weerdingerveen ontdekt. Aanvankelijk werd verondersteld dat het een man en een vrouw betrof, later onderzoek wees uit dat het om twee mannen gaat. Een van de twee lijkt door geweld om het leven gebracht, hij heeft namelijk een gat in zijn borst. Van de ander is de doodsoorzaak niet bekend. Ze leefden in dezelfde tijd als het Meisje van Yde: tussen 50 v. en 50 na Chr..

3 april: Schapen in Drenthe

Vierduizend geleden schijnt het Drentse heideschaap al rond te lopen over de paarse heidevelden in onze provincie! En hoewel het aantal schapen en kuddes dankzij de komst van kunstmest en industrialisatie vorige eeuw terugliep, wordt het schaap vandaag de dag steeds vaker weer ingezet als natuurlijke landschapsbeheerder.

27 maart: Sterrenwacht Roden

Van 1965 tot 1995 zat er een Sterrenwacht in Roden: de Kapteyn Sterrenwacht. Deze werd onder meer gebruikt voor de ontwikkeling van wetenschappelijke instrumenten en in Roden werden sterrenkundigen opgeleid. Maar natuurlijk werden er ook spectaculaire ontdekkingen gedaan! 

20 maart: Rijwielfabrieken

De zon breekt door: tijd om de fiets weer uit de stalling te halen voor een ritje door onze mooie provincie! Drenthe is natuurlijk fietsprovincie pur sang, maar wist jij dat Drenthe ook diverse ‘rijwielfabrieken’ heeft gekend? Denk bijvoorbeeld aan Germaan uit Meppel, dat via Fongers (uit Groningen) uiteindelijk opging in Batavus. Op de fietsen van rond 1900 zat zelfs al een koplamp: een olielamp weliswaar.

13 maart: Gijzeling provinciehuis

Het is precies 46 jaar na de gijzeling in het provinciehuis in Assen. Na de treinkapingen in Wijster (1975) en De Punt (1977) en de gijzeling van de basisschool in Bovensmilde (1977) vindt op 13 maart 1978 een Molukse actie plaats in het provinciehuis. Drie Molukkers dringen die ochtend het gebouw binnen en gijzelen 55 mannen en 16 vrouwen. De actie duurt tot de 14e in de middag. Een persoon wordt doodgeschoten, een tweede slachtoffer overlijdt later aan zijn verwondingen.

6 maart: Vrouwenemancipatie Drenthe

8 maart is het Internationale Vrouwendag, daarom gaan we het hebben over vrouwenemancipatie in Drenthe, in de tweede helft vorige eeuw. Zo waren er de VOS-cursussen. Twaalf ochtenden, cursusprijs 25 gulden en onderwerpen als De Vrouw als Vrouw, de Vrouw als Partner en de Vrouw als Burger. Tienduizenden vrouwen kregen door hun deelname aan een VOS-cursus een nieuwe impuls in hun leven.

28 februari: Linthorst Homan

De naam Linthorst Homan kom je in Drenthe veel tegen. Er zijn diverse wegen, scholen en een kanaal naar vernoemd. Maar wie was deze vooraanstaande Drentse familie? En hoe kwamen ze aan hun naam?

21 februari: De Berkenhof

De Berkenhof was een opvanghuis in Zuidlaren. Het werd in 1950 aangekocht door de Stichting Opbouw Drenthe als vakantiecentrum voor vermoeide huisvrouwen. Tijdens de vakantieweken kwamen de vrouwen niet alleen tot rust, maar werden ze ook opgevoed tot betere huisvrouwen en moeders.

14 februari: Crime passionnel in Ees

Voor het tv-programma Verborgen verleden ging Hilde op de zoek naar het verhaal achter de moord op Rika Wenning op 4 juli 1893. Ze werd vermoord door haar ex-vriend, Egbert Warringa, in hun beider woonplaats Ees. Egbert bekende haar te hebben doodgeschoten en kreeg een gevangenisstraf van vijftien jaar opgelegd. Na tien jaar kwam hij vanwege goed gedrag vrij. (wordt geopend in een nieuw tabblad)Bekijk hier de aflevering van Verborgen verleden over deze Drentse crime passionnel.

7 februari: Carnaval in Drenthe

Wij zijn natuurlijk van ‘boven de rivieren’, maar op verschillende plekken in Drenthe wordt uitbundig carnaval gevierd. In sommige dorpen gebeurt dit vanuit de katholieke traditie (Zuidoost-Drenthe). Ook Assen heeft een eigen carnavalsvereniging: De Narren van Pitlo. Deze werd begin jaren 70 opgericht door de Maastrichtenaar Jean Rousseau, die voor de liefde Zuid-Limburg verruilde voor Drenthe. Hij werd als Prins John de eerste Prins Carnaval van Pitlo (zo heet Assen in Carnavalstijd). Meer weten over carnaval in Drenthe? Lees onze blog 'Feest op 't veen'.

31 januari: De Bikbar in Emmen

De Bikbar in Emmen is een fenomeen in Zuidoost-Drenthe. Niet alleen vanwege het bijzondere pandje (de ronde kiosk op het Marktplein), maar misschien nog wel meer vanwege de Bikbarsaus. Het recept voor deze saus schijnt nog steeds een van de grootste mysteries van Emmen en omgeving te zijn. Menig scholier fietste in de jaren 80 en 90 op weg van school naar huis (kilometers) om voor een patatje bikbarsaus.

24 januari: Jenever

Uit turf, jenever en achterdocht heeft Onze Lieve Heer de Drent gewrocht. Waarom is jenever zo verbonden aan de Drent? Echte jeneverplekken in Nederland zijn namelijk Weesp en vooral Schiedam. En we kennen natuurlijk Hooghoudt in Groningen, maar in Drenthe waren geen (grote) jeneverstokerijen. Toch blijken Drenten veel jenever te drinen, , rond 1900 was het (vooral in de veengebieden) echt de volksdrank. Zo werden in 1911 in heel Drenthe 48 miljoen borrels geschonken. Er werd heel veel jenever in het veengebied Drenthe binnen gesmokkeld: bijvoorbeeld in varkensblazen! 

17 januari: Het Sint-Anthoniusgilde

 Elk jaar op Sint Anthonie (17 januari) komen de broeders van het Sint-Anthoniusgilde uit Dwingeloo bijeen voor hun jaarlijkse vergadering. Van oorsprong was het een liefdadigheidsinstelling ten behoeve van de plaatselijke armen, tegenwoordig is het gilde hulpvaardig bij sociaal-maatschappelijke projecten. Het meest bijzondere aan het gilde is de jaarlijkse inning van de boterpacht, die rust op het voormalige schultehuis in Dwingeloo. 

10 januari: Plattelandsvrouwen

Vanaf 1931 werden Drentse afdelingen opgericht, onder meer vanuit het landbouwhuishoudonderwijs. Hun aantal groeide sneller dan in andere provincies. Dit wordt veelal verklaard uit de snelle veranderingen in de Drentse landbouw maar ook uit de Drentse gewoonte om zaken in buurtverband op te pakken (noaberschap). De bond was overal in Drenthe sterk vertegenwoordigd. Tot in de jaren 70 van de 20e eeuw bleef het ledental van de bond groeien.

Je hoort ons in het gesprek regelmatig verwijzen naar archiefstukken of collecties in onze beeldbank. Had je niet zo snel pen en papier bij de hand of wil je gewoon meer informatie over een bepaald onderwerp? Bekijk dan hieronder onze tips, gerangschikt per uitzending (van nieuw naar oud).

13 december: Parkhotel Assen

Aan het einde van de Eerste Wereldoorlog verrees aan de Plataanweg in Assen een statig hotel. Het kreeg de naam Hotel Parkzicht. De horecagelegenheid droeg de lijfspreuk: ‘Zij die het weten, gaan in het Parkhotel eten.’ Specialiteiten van het huis waren dan ook schildpadsoep, kievitseieren, nasi goreng en pudding.

6 december: De Boer Supermarkten

Deze week doken Wim en Hilde in de geschiedenis van De Boer Supermarkten. Dit Drentse familiebedrijf ontstond in de jaren 20 en was een pionier op het gebied van zelfbedieningswinkels. Het groeide uit tot een van de grootste supermarkten van Nederland en had ook slijterijen en drogisterijen. In 2012 verdween de laatste Super de Boer uit het straatbeeld.

29 november: Petroleumkar

Wie kent de petroleumkar nog? Het was soms een grote wagen met paard(en) ervoor, maar bij de meeste mensen in het geheugen als een kleine handkar, hondenkar of bakfiets waarmee de lokale petroleumventer door de Drentse dorpen trok.

22 november: Stemmachine 1966

In 1966 werd tijdens de Provinciale Statenverkiezingen een nieuwe stemmachine getest. Assen was een van de vijf uitverkoren gemeentes in ons land voor die test. Een groot succes was het echter niet. De machines haperden en er kwamen onevenredig veel blanco stemmen uit. Dit betekende ook gelijk het einde van deze stemmachine. 

15 november: Huisslacht

November is traditioneel de slachtmaand. Ellen vertelde daarom aan Wim over de tradities rond de huisslacht, zoals de slachtvisite.

8 november: Novemberstorm 1972

51 jaar geleden raasde een verwoestende storm over ons land. Ook Drenthe werd op 13 november 1972 niet gespaard. Daken vlogen door de lucht, bomen knakten af als luciferstokjes en auto’s en caravans werden op verdwaalde plekken teruggevonden. Windstoten van meer dan 140 km per uur zorgden voor complete chaos in het land, inclusief negen dodelijke slachtoffers. De materiële schade was enorm. In de kranten werd gesproken van ‘schrikwekkende boomschade’ en van ‘Drentse bossen waar nauwelijks nog een boom overeind stond’. 

1 november: Stookhokken

Ooit telde Drenthe wel vijfduizend stookhokken! Oorspronkelijk werd het stookhok gebruikt voor het bereiden van varkens- en kalvervoer. Daarnaast was het pand ook kookhuis in andere zin en diende dan als (bij)keuken voor het bakken van brood, pannenkoeken en nieuwjaarslekkernijen. Er werd groente geweckt en de slacht werd verwerkt.

25 oktober: Beene Dubbelboer

Uitvinder Beene Dubbelboer werd geboren in 2^e Exloërmond. Hij was tuinder, garagehouder, uitvinder én schrijver: Beene Dubbelboer had een niet alledaagse loopbaan. Bekend werd hij vooral door zijn schrijverschap, maar in de Tweede Wereldoorlog ontwierp hij een automotor die draaide op turfgas.

18 oktober: Najaarsmarkten

Het is de week van de Zuidlaardermarkt, maar in Drenthe waren in het verleden talloze vee- en warenmarkten in het najaar. Naast Zuidlaren zijn Roden en Rolde nog altijd de bekendste, maar ook in Hoogeveen en Dwingeloo werd vroeger zo’n veemarkt georganiseerd. Waarom eigenlijk?

11 oktober: Jan Pelleboer

Wie kent Jan Pelleboer nog? De weerman uit Eelde-Paterswolde met zijn opvallende stem. Hij voorzag veel (Noord-)Nederlandse media dagelijks van het weerbericht. En hij had in de jaren 80 zelfs een speciale weerlijn die je kon bellen! 

4 oktober: Witte Wieven

Wie zijn eigenlijk de Witte Wieven?  Ze werden vaak gezien bij hunebedden of grafheuvels. De eerste Drentse geschiedschrijver Johan Picardt maakt in zijn boek uit 1660  al melding van de Witte Wieven. Behalve dat ze mensen hielpen, lokten ze hebberige lieden naar donkere, grenzeloos diepe kolken waar ze verdronken.

27 september: EDS

De EDS is de Eerste Drentsche Stoomtramweg-Maatschappij. Deze werd in 1898 opgericht door een club van zo’n vijftig vooraanstaande Drenten, waaronder veel verveners en enkele politici. Met als doel: het aanleggen en exploiteren van een stoomtramweg, lopende van het Staatsspoorwegstation Hoogeveen, langs Nieuweroord, Zwinderen, Gees, Oosterhesselen en Zuid-Sleen naar Nieuw-Amsterdam, en aldaar over den noordelijken kanaaldijk tot Echtenstein. 

20 september: De Melkploeg

De Melkploeg was in de tweede helft van de jaren 60 een succesvolle Drentse wielerformatie. Achter het team zat de wielerclub Meteoor in Assen, een aantal Asser industriëlen en het Nederlands zuivelbureau. Onder meer Popke Oosterhof, Jan Aling, Herman Strijbosch. Jan Bols en Piet Kleine reden voor de Melkploeg.

13 september: Roel Reijntjes

In 2023 is het de honderdste geboortedag van de Beiler schrijver en conferencier Roel Reijntjes. Wie was deze man met dandy voorkomen, inclusief vlinderstrik en gouden ringen. En wat ging er schuil achter zijn masker? Wim en Ellen gaan erover in gesprek. 

6 september: De Schooltandarts

Het heeft een trauma veroorzaakt bij vele mensen: de schooltandarts. Maar hoe is die in Drenthe eigenlijk ontstaan, en waarom ging het in de jaren 80 weer ter ziele? Wim en Ellen praten erover! 

30 augustus: Bloemencorso Eelde

In 1957 reed het eerste Eelder Bloemencorso over de start- en landingsbaan van vliegveld Eelde, in latere jaren ging de optocht door de straten van Eelde-Paterswolde. Maar hoe is het corso eigenlijk ontstaan?

23 augustus: Wemeltje Kruit

De markante marktvrouw Wemeltje Kruit was een bekende in Gasselte en omgeving. Achter haar sterke persoonlijkheid bleek een eenzaam bestaan te schuilen. Ellen vertelde hierover.

16 augustus: De Etstoel

De Etstoel was 1791 het gerechtshof van Drenthe. De Etstoel bestond uit een voorzitter (de drost) en 24 etten. De etten kwamen uit de zes dingspillen (de middeleeuwse rechtsdistricten), die elk vier etten afvaardigde. In de Middeleeuwen vergaderde de Etstoel drie keer per jaar: een keer in Anloo en twee keer Rolde. Vanaf de 17e eeuw verplaatste de Etstoel zich naar Assen en waren en twee vergaderingen per jaar.

9 augustus: Maatschappij van Weldadigheid

Wim en Ellen hebben het deze week over de Maatschappij van Weldadigheid. Johannes van den Bosch hoopte hiermee een einde te maken aan de armoede in ons land.

2 augustus: Hielke Zingstra, kampeerpionier in Drenthe

Als zijn vader in 1928 ruim 16 hectare grond bij Witten koopt, markeert het voor Hielke Zingstra de start van een leven dat in het teken zal staan van recreëren in Drenthe. Wie was deze man? Wim en Ellen bespreken deze pionier van het kamperen in Drenthe.

26 juli: Het Paterswoldsemeer 

Het Paterswoldsemeer kent een lange geschiedenis! Het is namelijk van oorsprong een veenmeer. Toen de inkomsten uit het veen terugliepen, kreeg het Paterwoldsemeer rond 1900 een nieuwe functie als recreatieplas. Mensen kregen meer vrije tijd en vooral de welgestelden uit de stad Groningen ontdekten het Paterswoldsemeer. Het was de ideale plek voor schaatsen, zwemmen, varen en ander vertier. 

19 juli: IJscovergiftiging in Meppel

Op een mooie zomerdag in 1921 bracht ijsventer Vlierman aan de lopende band zijn verkoelende ijswafeltjes aan de man in de straten van Meppel. Maar nog dezelfde avond ging het ongelooflijk mis. Ruim vierhonderd inwoners, voornamelijk kinderen, werden doodziek van het ijsje dat ze gegeten hadden. Zes kinderen moesten het met de dood bekopen. Hoe kon het zo misgaan? Wim en Ellen maken een reconstructie op basis van oude krantenartikelen die je kunt vinden op (wordt geopend in een nieuw tabblad)Delpher.

12 juli: Meisje van Yde

Het veenlijk van dit 16-jarige meisje werd in 1897 in een veentje bij Yde ontdekt. Rond het begin van de jaartelling werd dit pubermeisje gewurgd met een wollen bandje dat haar beul driemaal om haar hals draaide. Mogelijk werd ze aan de goden geofferd.

5 juli: Openluchttheater

In de jaren 50 schoten de Openluchttheaters in heel Nederland als paddenstoelen uit de grond, veel gingen in de loop van de jaren ter ziele, maar de laatste jaren zijn ze toch weer aan een opmars bezig!

28 juni: Moordliederen

Veel mensen zullen ze niet meer kennen: de moordliederen! Deze behoorden echt tot de volkscultuur. Couplettenlang werd gezongen over een moord in Ees, Emmer-Compascuum of Koekange. Vaak gingen de moordliederen over liefde, lust en hebzucht en ze hadden uiteindelijk een belerende boodschap. 

21 juni: TT

Bartels Bocht, Oude Tol, de beroemde S-bocht in Hooghalen en weer terug naar start/finish. Wim en Ellen spraken over de TT van weleer.

14 juni: Buitenspelen

In ons archief vind je de mooiste afbeeldingen buitenspeelactiviteiten. Ken jij bijvoorbeeld het spel 'Bok bok, hoeveel horens heb ik op' nog? Ellen en Wim deelden herinneringen over hun favoriete spelletjes.

7 juni: Ellert en Brammert

Iedereen in Drenthe kent Ellert en Brammert. Maar wie waren het eigenlijk? Moordzuchtige rovers of reuzen die hunebedden bouwden? En hoe kwamen ze aan hun eind? Hilde en Wim spraken over de sage van opmerkelijke duo uit Schoonoord.

1 juni: Vliegveld Eelde

92 jaar geleden werd vliegveld Eelde officieel geopend. Dit gebeurde op 23 mei 1931 door burgemeester Jan Gerard Legro. Tijdens de opening keken duizenden mensen naar een feestelijke vliegshow, In de decennia die volgden, zou het vliegveld de gemoederen regelmatig bezig houden.

24 mei: Noordelijk Pinksterkamp

Dit weekend vind het Noordelijk Pinksterkamp weer plaats in de Marnewaard. Het NPK bestaat al (bijna) 100 jaar en vond tot 1998 altijd in Drenthe plaats. Sinds WOII in Anloo, maar in de jaren 30 van de vorige eeuw was het padvinderskamp in Hooghalen. 

17 mei: Noorder Dierenpark

88 jaar geleden, Hemelvaartsdag 1935, opende in het centrum van Emmen het Noorder Dierenpark de deuren. Over hoe het allemaal begon en over goede en slechte tijden, hadden we het in Koffie en Keuvelen.

10 mei: De Pullevaart in Hoogeveen en omgeving

De pullevaart is onlosmakelijk verbonden met Hoogeveen en omgeving. Op brede, platte, houten boten werden de melkbussen van de boeren in de omgeving Hoogeveen door de pullevaarders opgehaald en naar de zuivelfabriek in Hoogeveen gebracht. (wordt geopend in een nieuw tabblad)Op ons YouTube-kanaal vind je een filmpje van de pullevaart, uit 1927. 

3 mei: Truus Stern - van Zuiden

Het is de week van het stilstaan bij en herdenken van de Tweede Wereldoorlog. Daarom vertelde Hilde het verhaal van Truus Stern-van Zuiden (1926). Ze groeit op in Hoogeveen, in een harmonieus orthodox Joods gezin. Haar vader is een koosjere slager. Haar vader krijgt in juli 1942 een oproep zich te melden in het werkkamp in Orvelte. Truus ziet hem nooit meer terug. Truus, haar moeder en broer Max duiken onder. Ze verblijft uiteindelijk op maar liefst dertien adressen en overleeft de oorlog.

26 april: Oranjefeesten

Oranjefeesten zijn eigenlijk de voorloper van Koningsdag. Tot het eind van de 19^e eeuw had elk lid van het Koninklijk Huis zijn/haar eigen volksfeest: Koningsdag, Koninginnedag en Prinsessendag. Toen in 1898 Wilhelmina koningin werd, werd Prinsessendag uiteindelijk Koninginnedag en dat werd dus Koningsdag zoals we het nu kennen. 

19 april: Het galgenveld in Assen

Aan een galg op de hoek van de Kloekhorststraat en de Groningerstraat werden in de 17^e en 18^e eeuw mensen opgehangen! In 2004 werd dit Galgenveld in Assen opgegraven, toen er een nieuw pand op deze plek werd gebouwd. Er werden onder meer vier grafkisten en de palen van de galg gevonden.

12 april: De bevrijding van Drenthe

Het is 78 jaar geleden dat Drenthe werd bevrijd. Er zijn veel verhalen over deze aprildagen te vertellen, zo trokken de Canadezen via de Beilerstraat Assen binnen. Collega Ellen vertelt een aantal verhalen over de bevrijding van onze provincie in april 1945.

5 april: Drentse voorjaarstradities

Van Sint-Pieter (22 februari) tot en met Pinksteren: Drenthe kent vele voorjaarstradities, zoals het Paasvuur en de Pinksterbroed. In Koffie en Keuvelen deelden Ellen en Wim herinneringen aan echte Drentse voorjaarsgewoontes.  

29 maart: Exportslachterij Udema in Gieten

Het geluid van de fabriekspijp van Udema, dat meerdere keren per dag door Gieten schalde, zal bij menig inwoner nog levendige herinneringen oproepen. De stoomfluit bepaalde hoe laat je dag begon, hoe laat het tijd was om te schaften en wanneer de werkdag voorbij was. De slachterij werd in 1904 door biggenhandelaar Waldrik Udema en zijn zoons opgericht en groeide al snel uit tot een enorm complex. 

22 maart: Aankomst Molukkers in Nederland

Op 21 maart 2023 is het 72 jaar geleden dat de eerste boot met Molukse ex-KNIL-soldaten en hun gezinnen arriveerde in Nederland. Honderden Molukse gezinnen vertrokken naar Nederland. De mannen waren KNIL-militairen en ze konden niet in Indonesië blijven, omdat het daar te onveilig was. De uitzending is nu terug te luisteren via de website van RTV Drenthe.

15 maart: Relus ter Beek

Vandaag kun je stemmen voor de Provinciale Staten- en Waterschapsverkiezingen. In dat kader gaan Wim en Ellen het vandaag hebben over Relus ter Beek, tot zijn overlijden in 2008 Commissaris van de Koningin in Drenthe. Wie was hij? Waar stond hij voor? En wat is de Monte Relus? Terugblikken op het werkende leven van Relus ter Beek? In onze beeldbank vindt je diverse foto's van hem uit onze collecties. Tip: vul in het zoekveld (relus ter beek) in, inclusief de haakjes. 

8 maart: Voorjaarsschoonmaak

De lente is in aantocht. Haal de bezem alvast maar uit de kast, het boenen kan beginnen! Benieuwd hoe de voorjaarsschoonmaak er in de vorige eeuw aan toeging? (wordt geopend in een nieuw tabblad)Op ons YouTube-kanaal vind je een filmpje uit de jaren 30. 

1 maart: IJzelstorm 1987

Waar was jij op 2 maart 1987? Een zware ijzelstorm trok over Noord-Nederland. We deelden in deze uitzending van Koffie en Keuvelen herinneringen aan deze gebeurtenis, nu 36 jaar geleden. Onze provincie was bedekt met een laag ijs en weerman Jan Pelleboer vergeleek het met het Glasmuseum in Leerdam. Het leverde mooie plaatjes op, maar voor de natuur was het echt een ramp. Veel bomen bezweken en dieren overleden. 

22 februari: De SRV-man

Toet-toet! De SRV-man komt weer voorrijden. In Koffie en Keuvelen spraken Wim en Hilde over deze 'rijdende supermarkt' die vanaf eind jaren 60 het straatbeeld domineerde. Je kon er van alles kopen: natuurlijk melk, vla en boter, maar stiekem werd er ook wel eens sterke drank verkocht. Met de opkomst van de supermarkt verdwenen de meeste SRV-wagens. Er rijdt nu nog slechts een handjevol door onze provincie. 

15 februari: Oranjekanaal

Wist je dat het Oranjekanaal misschien wel het grootste economische fiasco uit de Drentse geschiedenis is? Wim en Ellen spraken over dit 48 kilometer lange kanaal, dat zijn naam níet dankt aan het feit dat 'ie van (ongeveer) Oranje tot (ongeveer) Oranjedorp loopt. Waaraan wel, dat hoor je op Radio Drenthe!

8 februari: Plaggenhutten

Op het Drentse platteland vond je vroeger veel plaggenhutten, vooral in de gebieden waar turf gestoken werd. In deze armoedige hutjes woonden soms wel negen mensen en vaak met een schaap of geit erbij in. De woningwet van 1901 verbood het wonen in plaggenhutten, maar dat betekende nog niet dat ze direct verdwenen. Wim en Hilde praatten over dit stukje bewoningsgeschiedenis van onze provincie.

1 februari: Tokkel

‘Hej ’n gulden veur mij?' Dat was de beroemde uitspraak van Tokkel! Hij was bekend in Assen, maar ook ver daarbuiten. Wim en Ellen spraken in de uitzending over de markantste stadszwerver van Assen. Tokkel overleed op 4 februari 2001.

25 januari: Dorpstoneel

Bijna elk Drents dorp heeft er wel een: een plaatselijke toneelverenging. Jaarlijks voeren zij een blijspel in drie bedrijven op, inclusief lange pauzes, een verloting en bal na. Waar komt die traditie vandaan? En die bijzondere namen van de clubs? Wist je dat je vroeger moest stoppen met spelen bij de plaatselijke toneelvereniging als je ging trouwen? En dat nog eerder de rollen van vrouwen door mannen gespeeld werden? Wim en Hilde haalden deze week herinneringen op aan het Drentse dorpstoneel.

18 januari: Bartje

Op 15 januari 2023 overleed Jan Krol, de acteur die in de populaire televisieserie Bartje de gelijknamige hoofdrol vertolkte. Daarom hadden Wim en Ellen het deze week over Bartje. Het originele manuscript, opgetekend in twintig ouderwetse groene schoolschriftjes, ligt opgeslagen in ons depot. Ook het originele kalkstenen beeld van kunstenaar Suze Boschma-Berkhout, staat sinds 2012 in ons pand. Het was vaak mikpunt van vandalisme, daarom kwam er een bronzen beeld, dat je tegenwoordig aan de Oostersingel (tegenover onze hoofdingang) vindt. 

11 januari: Hunebedden

Hilde had het in deze uitzending over een bijzondere fotocollectie. Ruim 330 foto’s gemaakt door de bekende archeoloog A.E. van Giffen. In 1918 fotografeerde hij alle hunebedden voor publicatie in zijn Hunebeddenatlas. Dit was voor het eerst in de geschiedenis dat alle hunebedden op de foto kwamen. In de decennia daarna maakte hij veel foto’s bij opgravingen en restauraties. Je kunt deze collectie bekijken in onze beeldbank. Vul in de zoekbalk de code DA304* in, of filter bij de Collectienaam op 'Collectie Groninger instituut voor archeologie'.

4 januari: Elfstedentocht

Wim en Ellen hadden het in de uitzending over (wordt geopend in een nieuw tabblad)deze foto.